آبدانان کجاست؟ | ناگفتههایی درباره شهری که صحنه اعتراضات معیشتی بود
رویداد۲۴ | مریم وحیدیان: شب گذشته تصاویری از آبدانان، شهرستانی در ایلام منتشر شد که جمعیت قابل توجهی را در خیابانها نشان میداد. شهری که به ندرت نامش در صدر اخبار قرار میگرفت، شب گذشته به صحنه اعتراضات معیشتی تبدیل شد تا صدای مردمی که در دل دامنههای جنوبی زاگرس با دشواریهای اقتصادی دستوپنج نرم میکنند، بیش از پیش شنیده شود. این شهر که در استان ایلام واقع شده و ما به ندرت نامی از آن میشنویم کجاست؟ چه ترکیب جمعیتی دارد؟ مشاغل عمده ساکنانش چیست و در آن به کدام گویش یا زبان صحبت میشود؟
چیزهایی که درباره آبدانان نمیدانید
در آبدانان که حدود ۳۰ سال از شهرستان شدن آن میگذرد، نرخ بالای جمعیت جوان و وابستگی شدید معیشت مردم به بخشهای سنتی اقتصاد، فضای اجتماعی آن را تحت تأثیر قرار داده است. به گزارش مهر؛ «تعداد افراد تحصیلکرده دانشگاهی در آبدانان در قیاس جمعیت آن بسیار بالا است.» به نظر میرسد که این اعتراضات ریشه در واقعیتهای سخت زندگی روزمره و نیاز مبرم به توسعهای دارد که سالهاست در این منطقه مرزی و نسبتاً دورافتاده، شتاب کافی به خود نگرفته است. به هر حال آبدانان با جمعیتی نزدیک به ۲۴ هزار نفر در مرکز شهر و حدود ۴۸ هزار نفر در کل شهرستان، اکنون در کانون توجه رسانهها قرار گرفته است.
اقتصاد و مشاغل عمده در آبدانان چیست؟
اقتصاد آبدانان سالهاست که بر پایههای لرزان کشاورزی و دامداری سنتی استوار شده و همین وابستگی، معیشت خانوارها را در برابر نوسانات اقتصادی آسیبپذیر کرده است. در دشتهای هموار این منطقه، محصولاتی نظیر گندم، جو و عدس کشت میشود و در سالهای اخیر تلاشهایی برای گسترش گیاهان دارویی و پرورش محدود گل نرگس صورت گرفته، اما این اقدامات هنوز نتوانسته است تحولی بنیادین در سفره مردم ایجاد کند. بخش بزرگی از جامعه همچنان به دامداری و نگهداری گوسفند و بز در ارتفاعات و دشتها مشغول هستند و از این طریق روزگار میگذرانند، در حالی که خدمات دولتی و صنوف کوچک شهری تنها بخش محدودی از اشتغال جوانان را پوشش میدهند.
با وجود پتانسیلهای غنی در حوزه گردشگری طبیعتمحور و کشاورزی تجربی، به دلیل توسعهنیافتگی زیرساختها، این ظرفیتها همچنان بالقوه باقی ماندهاند و بهرهبرداری اقتصادی از جنگلهای بلوط و منابع آبی منطقه در سطح پایینی قرار دارد. همچون بسیاری از مناطق مرزی غرب کشور، عبور محمولههای غیرقانونی از محورهای ارتباطی اطراف شهرستان مشاهده میشود، که وجود مشکلات معیشتی منطقه در آن بیتاثیر نیست.
این در حالی است که مردم منطقه معتقدند صدای مطالبات آنها باید از لایههای بروکراسی عبور کرده و به گوش مسئولانی برسد که کلید توسعه پروژههای عمرانی را در دست دارند. نگاهی به وضعیت پروژههایی نظیر تونل کبیرکوه نشان میدهد که بهبود ارتباطات جادهای یکی از بزرگترین آرزوهای مردم برای خروج از بنبست جغرافیایی و رونق بخشیدن به تجارت محلی است. به طوریکه سال ۱۳۹۹ خبرگزاری مهر نوشت: «پروژه تونل کبیرکوه که قرار بود مسیرهای پرپیچ و خم دره شهر-آبدانان در جنوب استان ایلام را حذف کند، گرفتار مشکلات اعتباری شده و حالا بعد از ۱۰ سال تکمیل نشده است.» چهار سال بعد یعنی در آذرماه ۱۴۰۳ فرماندار آبدانان در یک مصاحبه تاکید کرد، تکمیل تونل کبیرکوه نیازمند ۶ هزار میلیارد ریال اعتبار است. پروژهای که ۱۵ سال تکمیل آن به طول انجامید.
همچنین چهارخطه کردن محور آبدانان-مورموری-دشت عباس، از دیگر پروژههای تکمیل نشده این شهرستان و از مسیرهای مهم برای بهبود ارتباطات منطقه بوده که تا کنون در حال تکمیل است و قسمتی از آن آماده بهرهبرداری شده ولی بخشهایی هنوز فعال و در مرحله اجراست. ضمناً سد ورگر پروژه مهم آبی در اطراف آبدانان است که با وجود اهمیت، تا کنون اعتبارات دریافت نکرده و متوقف مانده است. به گزارش مهر؛ «مسیرهای ارتباطی آبدانان پرپیچ و خم هستند، مردم شهرستان باید هر روز این مسیرهای سخت را پشت سر بگذارند.»
هویت کرد و لر؛ پیوند مذهب و سنت در حاشیه زاگرس
آبدانان موزاییکی از فرهنگهای کردی و لری است که قرنها در کنار هم همزیستی مسالمتآمیزی داشتهاند. اکثریت ساکنان این شهر را کردها تشکیل میدهند که با گویش محلی خود سخن میگویند و در کنار آنها اقلیتهای لر، غنای فرهنگی منطقه را دوچندان کردهاند.
میراث ساسانیان و چشمان منتظر به افقهای توسعه
شکوه تاریخی آبدانان به دوران ساسانیان بازمیگردد؛ زمانی که بناهایی همچون قلعه هزارانی به عنوان نمادی از قدمت و تمدن در این منطقه بنا شدند. وجود آثاری مانند «پشت قلعه» نشاندهنده اهمیت دفاعی و استراتژیک این ناحیه در دورههای گذشته است که در کنار جاذبههای طبیعی منحصربهفردی همچون دریاچه دوقلوی سیاه گاو، تصویری زیبا، اما کمتر شناختهشده از این شهرستان به نمایش میگذارد. با این حال، پارادوکسی آشکار میان این غنای تاریخی-طبیعی و وضعیت معیشتی امروز مردم وجود دارد؛ شهری که میتواند قطب گردشگری غرب کشور باشد، امروز با چالشهای اولیه شهری و درمانی دستوپنج نرم میکند.
اگرچه خدماتی نظیر بیمارستان، مدارس و موسسات آموزشی در شهر فعال هستند، اما نیاز به نگاهی دقیقتر و فراتر از آمارهای رسمی احساس میشود تا صدای واقعی مردم که در پس آمارهای سرشماری نهفته است، شنیده شود. آبدانان به عنوان نقطهای که فلات مرکزی ایران را به زاگرس جنوبی پیوند میدهد، نباید تنها در زمان اعتراضات در صدر اخبار قرار گیرد. تکمیل پروژههای زیربنایی و توجه به پتانسیلهای معدنی و طبیعی منطقه میتواند این شهر را از یک مرکز اداری ساده به یک موتور محرک اقتصادی در جنوب شرقی ایلام تبدیل کند تا دیگر شاهد فریادهای ناشی از تنگناهای معیشتی در خیابانهای آن نباشیم.
از قدیم گفته اند بهترین دفاع حمله است ایران بایستی مقررهای پژاک را در عراق سریعا بمباران کند